«Η Μαρία Παντίσκα κλαίει με λυγμούς,
τέσσερις μήνες αφότου
οι Γερμανοί σκότωσαν τη μητέρα της
στη σφαγή του Διστόμου».
Φωτογραφία: Dmitri Kessel για το περιοδικό LIFE,
Νοέμβριος 1944. [1]
Γράφει ο Δημήτριος Σ. Κορωνάκης*
10 Ιουνίου 1944: Δίστομο, η μέρα που σταμάτησε ο χρόνος
Η 10η Ιουνίου δεν είναι απλώς μια ημερομηνία στο ημερολόγιο.
Είναι μια ανοιχτή πληγή στην ιστορική μνήμη της πατρίδας μας.
Συμπληρώνονται σήμερα 82 χρόνια
από τη μέρα που το ρολόι στο Δίστομο Βοιωτίας
σταμάτησε να μετρά ώρες ειρηνικής ζωής
και άρχισε να μετρά το μέγεθος μιας ανείπωτης θηριωδίας.
Η Σφαγή του Διστόμου παραμένει ένα από τα πιο αποτρόπαια,
τυφλά εγκλήματα πολέμου των Ναζί στην κατεχόμενη Ευρώπη.
Το χρονικό του απόλυτου κακού
Το πρωινό της 10ης Ιουνίου 1944, τίποτα δεν προμήνυε την καταστροφή.
Μια φάλαγγα των Ες-Ες (SS) ξεκινά από τη Λιβαδειά για εκκαθαριστικές επιχειρήσεις.
Μετά από μια ένοπλη σύγκρουση με αντάρτες του ΕΛΑΣ στην περιοχή,
οι κατοχικές δυνάμεις αποφασίζουν να εφαρμόσουν το δόγμα των «συλλογικών αντιποίνων».
Μόνο που δεν επρόκειτο για αντίποινα. Ήταν μια προμελετημένη σφαγή αμάχων.
Οι στρατιώτες του 2ου λόχου του 8ου Συντάγματος των Ες-Ες, υπό τις διαταγές του υπολοχαγού Χανς Ζάμπελ, μπαίνουν στο χωριό με προτεταμένα τα όπλα και τα ξίφη.
Αυτό που ακολούθησε δεν το χωράει ανθρώπινος νους:
- 218-229 νεκροί μέσα σε λίγες ώρες, χωρίς καμία διάκριση.
- 117 γυναίκες, 111 άνδρες και 53 παιδιά κάτω των 16 ετών έπεσαν νεκροί.
- Βρέφη λίγων μηνών ξεκοιλιάστηκαν, έγκυες γυναίκες λογχίστηκαν, ο ιερέας του χωριού αποκεφαλίστηκε.
- Το χωριό παραδόθηκε στις φλόγες, αφήνοντας πίσω του στάχτη, ερείπια και μια διάχυτη μυρωδιά θανάτου.
Η φωτογραφία-σύμβολο που συγκλόνισε τον κόσμο
Λίγους μήνες μετά, τον Νοέμβριο του 1944,
ο διεθνής φωτογράφος του περιοδικού LIFE, Dmitri Kessel, φτάνει στο Δίστομο.
Εκεί, αιχμαλωτίζει με τον φακό του το πρόσωπο της Μαρίας Παντίσκα.
Μια νεαρή γυναίκα με μαύρα ρούχα, με το βλέμμα της χαραγμένο από τον απόλυτο θρήνο
και την απόγνωση.
Αυτή η φωτογραφία έγινε το παγκόσμιο σύμβολο της ναζιστικής βαρβαρότητας στην Ελλάδα. Ένα βλέμμα που μέχρι σήμερα μας κοιτάζει κατάματα και μας ζητά να μην ξεχάσουμε.
Μνήμη σημαίνει Δικαιοσύνη
Ογδόντα δύο χρόνια μετά, το Δίστομο δεν ζητά εκδίκηση. Ζητά Δικαιοσύνη.
Κανένας από τους πρωταίτιους της σφαγής δεν τιμωρήθηκε ποτέ
από τα γερμανικά δικαστήρια,
ενώ ο νομικός και ηθικός αγώνας για τις γερμανικές αποζημιώσεις
παραμένει ζωντανός και επίκαιρος.
Το Δίστομο είναι μια Μαρτυρική Πόλη, αλλά κυρίως είναι ένας φάρος μνήμης.
Μας υπενθυμίζει πού μπορεί να οδηγήσει ο φασισμός, ο ρατσισμός και η απανθρωπιά.
Ποτέ ξανά φασισμός. Ποτέ ξανά Δίστομο.
Πηγές & Επιπλέον Υλικό
- Για την κεντρική φωτογραφία: Dmitri Kessel, 1η Νοεμβρίου 1944, «Η γυναίκα του Διστόμου (Μαρία Παντίσκα)». Δημοσιεύτηκε αρχικά στο περιοδικό LIFE (τεύχος 27ης Νοεμβρίου 1944) στο αφιέρωμα «What the Germans did to Greece».
- Επίσημη Ιστορική Καταγραφή: Μουσείο Θυμάτων Ναζισμού Διστόμου (Στεγάζεται στο παλιό Δημοτικό Σχολείο της μαρτυρικής κωμόπολης).
- Ιστορικό Χρονικό: Αναλυτική αναδρομή στα γεγονότα και τα ονόματα των θυμάτων μέσω της Βικιπαίδειας / Σφαγή του Διστόμου.
- Οπτικοακουστικό Υλικό: Ψηφιοποιημένα ντοκιμαντέρ και μαρτυρίες επιζώντων στο Ψηφιακό Αρχείο της ΕΡΤ. [1, 2, 3]
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
*O Δημήτριος Σ. Κορωνάκης είναι Δημοσιογράφος, απόφοιτος του τμήματος Δημοσιογραφίας (Συνάκτες και Ρεπόρτερς) του ΙΙΕΚ ΑΚΜΗ (1994-1996), εργάστηκε ως δημοσιογράφος από το 1992
ως το 2011 κυρίως στο αθλητικό ρεπορτάζ,πέρασε μεταξύ άλλων από τους τηλεοπτικούς σταθμούς
ΕΡΤ, ΑΝΤΕΝΝΑ, ΤΕΜΠΟ, ΠΟΛΙΣ, από τον ραδιοφωνικό σταθμό 902 ΑΡΙΣΤΕΡΑ ΣΤΑ FM,
από τις εφημερίδες ΕΠΙΧΕΙΡΩ, FORZA, ΔΙΚΕΦΑΛΟΣ, ΚΟΣΜΟΣ ΤΗΣ ΑΕΚ
και από τα περιοδικά των εκδόσεων Γ.Χ. Αλεξανδρής, ΜΑΤΙΕΣ ΣΤΟ ΜΠΑΣΚΕΤ, ΤΖΑΜΠΟΛ,
ΔΙΕΘΝΕΣ ΦΟΥΤΜΠΟΛ κ.α.
https://aekpadou.blogspot.com/2026/06/blog-post_10.html
